Μαθήματα Έρωτα από τον Σίγκμουντ Φρόιντ
Μπορεί οι θεωρίες του Σίγκμουντ Φρόιντ να γράφτηκαν πριν από έναν αιώνα, πολύ πριν το Tinder και τα situationships, αλλά εξακολουθούν να κρατούν τα κλειδιά για να κατανοήσουμε τα πιο σκοτεινά και μπερδεμένα μονοπάτια της επιθυμίας μας.
Ας είμαστε ειλικρινείς. Πόσες φορές έχεις αναρωτηθεί:
«Γιατί μου αρέσει αυτός ο άνθρωπος ενώ ξέρω ότι δεν μου κάνει καλό;» ή
«Γιατί επαναλαμβάνω διαρκώς το ίδιο μοτίβο στις σχέσεις μου;».
Ζούμε στην εποχή που νομίζουμε ότι ελέγχουμε τα πάντα. Επιλέγουμε συντρόφους με φίλτρα, διαβάζουμε βιογραφικά σε dating apps, αναλύουμε τα red flags με τις φίλες μας. Κι όμως, όταν έρχεται η στιγμή της αληθινής έλξης, η λογική πάει περίπατο.
Εδώ ακριβώς μπαίνει στο παιχνίδι ο Σίγκμουντ Φρόιντ. Ο άνθρωπος που σόκαρε τη συντηρητική κοινωνία της εποχής του, υποστηρίζοντας κάτι ριζοσπαστικό. Δεν είμαστε οι κυρίαρχοι του εαυτού μας. Ένα τεράστιο κομμάτι των επιθυμιών μας, ειδικά των ερωτικών, καθοδηγείται από το ασυνείδητο, μια σκοτεινή αποθήκη αναμνήσεων, φόβων και πρωτόγονων ενστίκτων.
Η Λίμπιντο: Όχι, Δεν Είναι Μόνο για το Σεξ
Συχνά παρεξηγούμε τον Φρόιντ, νομίζοντας ότι μιλούσε μόνο για σεξ. Η έννοια της «λίμπιντο» όμως, είναι κάτι πολύ ευρύτερο. Είναι η ζωτική ενέργεια, η κινητήριος δύναμη που μας σπρώχνει να συνδεθούμε, να δημιουργήσουμε, να ζήσουμε.
Για τον Φρόιντ, η σεξουαλικότητα δεν ξυπνά ξαφνικά στην εφηβεία. Υπάρχει από τη γέννηση μας και διαμορφώνει τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τον κόσμο. Όταν ερωτευόμαστε ενήλικες, δεν αντιδρά μόνο το σώμα μας στο «τώρα». Αντιδρά ολόκληρη η ιστορία μας, όλες εκείνες οι πρώιμες, ξεχασμένες εμπειρίες απόλαυσης και στέρησης που έχουν χαραχτεί βαθιά μέσα μας.
Γιατί Ερωτεύεσαι Πάντα τον Ίδιο (Λάθος) Τύπο;
Ίσως η πιο άβολη, αλλά και χρήσιμη, συνεισφορά του Φρόιντ είναι η σύνδεση που έκανε μεταξύ των παιδικών μας χρόνων και των ενήλικων σχέσεών μας.
Είναι η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι ο σύντροφος σου έχει τρομακτικές ομοιότητες με τον πατέρα σου ή ότι αναζητάς διαρκώς την επιβεβαίωση που δεν πήρες από τη μητέρα σου. Ο Φρόιντ υποστήριξε ότι “οι πρώτοι μας φροντιστές δημιουργούν το «καλούπι» της αγάπης”.
Ως ενήλικες, το ασυνείδητο μας δεν αναζητά απαραίτητα αυτό που είναι «καλό» ή «υγιές» για εμάς. Αναζητά αυτό που είναι γνώριμο. Αν το γνώριμο στην παιδική σου ηλικία ήταν η συναισθηματική απόσταση, το μυαλό σου θα σε οδηγήσει αυτόματα σε συντρόφους που σου προσφέρουν ακριβώς αυτή την απόσταση, γιατί αυτό αναγνωρίζει ως «αγάπη». Είναι μια ασυνείδητη προσπάθεια να ξαναγράψουμε το τέλος μιας παλιάς ιστορίας.
Η Εσωτερική Μάχη: «Θέλω» εναντίον «Πρέπει»
Γιατί όμως είναι τόσο δύσκολες οι σχέσεις; Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, μέσα μας διεξάγεται ένας διαρκής εμφύλιος πόλεμος.
Από τη μία, έχουμε τα πρωτόγονα ένστικτα (το «Εκείνο») που φωνάζουν «Τον/την θέλω τώρα, αδιαφορώ για τις συνέπειες!». Από την άλλη, έχουμε την εσωτερικευμένη φωνή της κοινωνίας, της ηθικής και των κανόνων, η λογοκρισία (το «Υπερεγώ») που μας κουνάει το δάχτυλο, γεμίζοντάς μας ενοχές και φόβο.
Ο έρωτας βρίσκεται ακριβώς στη μέση αυτής της σύγκρουσης. Γι’ αυτό νιώθουμε συχνά μπερδεμένοι, γι’ αυτό σαμποτάρουμε την ευτυχία μας όταν τη βρίσκουμε, ή γι’ αυτό κυνηγάμε το απαγορευμένο. Η σύγκρουση μεταξύ της άγριας επιθυμίας και της ανάγκης για ασφάλεια και αποδοχή είναι η καρδιά της ανθρώπινης εμπειρίας.
Τι μας διδάσκει τελικά ο Φρόιντ σήμερα; Ότι για να κάνουμε καλύτερες σχέσεις, πρέπει να σταματήσουμε να κοιτάμε μόνο την επιφάνεια. Πρέπει να βουτήξουμε στο δικό μας ασυνείδητο, να αναγνωρίσουμε τα μοτίβα μας και να καταλάβουμε ότι οι επιλογές μας δεν είναι τόσο ελεύθερες όσο νομίζουμε. Η πραγματική ελευθερία στον έρωτα έρχεται όταν φωτίσουμε τα σκοτεινά δωμάτια του μυαλού μας.
QUICK TRUTH BOX
- Ο Φρόιντ έδειξε ότι μεγάλο μέρος της ερωτικής μας συμπεριφοράς καθοδηγείται από το ασυνείδητο, όχι από τη λογική.
- Η λίμπιντο δεν είναι μόνο σεξουαλική ορμή, αλλά μια ευρύτερη ζωτική ενέργεια που μας ωθεί σε σύνδεση.
- Αναζητούμε συχνά το «γνώριμο» στις σχέσεις, όχι το «καλό». Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας δημιουργούν το «καλούπι» για τους ενήλικους έρωτες.
- Οι εσωτερικές μας συγκρούσεις (ανάμεσα στο «θέλω» και το «πρέπει») είναι η αιτία για πολλά από τα μπερδέματα και τα σαμποτάζ στις σχέσεις μας.
